Źródła kultury europejskiej, epoki literackie

Starożytność - czasy istnienia najstarszych cywilizacji, które powstały na Bliskim Wschodzie oraz w basenie Morza Śródziemnego po wynalezieniu pisma przez Sumerów.

Korzenie kultury śródziemnomorskiej

Korzenie (Biblia i antyk) cały czas odżywiają drzewo, gałęzie (kultury nowożytne).

Periodyzacja - łac. period 'okres'; podział na epoki

Epoki literackie
Starożytność - Biblia i Antyk
Średniowiecze
Renesans (odrodzenie) -> kultura XVI wieku
Barok -> kultura XVII wieku
Oświecenie
Romantyzm
Pozytywizm
Młoda Polska
XX-lecie międzywojenne
literatura współczesna - wojenna i powojenna

Cezura, ideologia, światopogląd

Cezura - moment przełomowy rozdzielający wyraźnie różniące się etapy życia, historii, itp.

Ideologia - powstała na bazie danej kultury wspólnota światopoglądów, u podstaw której tkwi świadome dążenie do realizacji określonego interesu klasowego / grupowego / narodowego.

Światopogląd - względnie stały zespół sądów, przekonań i opinii na temat otaczającego nas świata (czerpane z rozmaitych dziedzin kultury - głównie nauki, sztuki, religii i filozofii)

„Niektórzy lubią poezję” Wisława Szymborska

„Niektórzy lubią poezję” Wisławy Szymborskiej poetycką diagnozą naszych duchowych potrzeb.

Liryka autotematyczna – podejmuje kwestie powstawania i recepcji (‘odbioru’) poezji.
Podmiotem lirycznym jest „ja” liryczne, które przedstawia swoje refleksje na temat odbioru poezji przez czytelników.

Koncept w wierszu polega na rozpoczynaniu zwrotek kolejnymi słowami tytułu i wyjaśnianiu ich. 

Problemy poruszany w danych strofach:

• szacunkowe określenie liczby osób czytających poezję
  Pierwsza strofa zawęża krąg czytających poezję. W większości czytają ją uczący się w szkołach, którzy są do tego zmuszani.
  
• określenie poziomu zrozumienia poezji, jakości odbioru
  "Lubią" to bardzo kolokwialne stwierdzenie i nie pasuje do poezji. Podmiot liryczny używa zwrotu "lubi się" jako anafory i wymienia rzeczy, które można lubić - stary szalik, głaskanie psa, itp. Są to codzienne sprawy, nie tak duchowe, jak czytanie poezji.
  
• zdefiniowanie słowa „poezja” oraz określenie jego sensu
  Jest to zadanie, które stwarza podmiotowi lirycznemu najwięcej trudności. Zadaje pytanie retoryczne "tylko co to takiego poezja". Od dawna nie może znaleźć odpowiedzi na to pytanie, ale paradoksalnie "trzyma się tego jak zbawiennej poręczy" i nie musi zastanawiać się nad tym. Wystarczy, że tworzy poezję i ją czuje, czyta.

Koncept

Oryginalny pomysł, któremu podporządkowany jest fragment utworu bądź całe dzieło. Ma na celu zdziwienie i zaszokowanie odbiorcy, w tym celu często posługuje się kontrastem, zestawieniem przeciwnych kategorii.

Szczególnie popularny był w baroku. (Jan Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp Szarzyński)

Rodzaje liryki ze względu na kształt monologu lirycznego

"Lot nad kukułczym gniazdem" film a książka

Na wstępie powiem, że nie czytałam książki, słyszałam jedynie opinię przyjaciela ('95), który wykorzystał tę pozycję w prezentacji maturalnej. Dodatkowe informacje z internetu i opracowań ;) film obejrzeliśmy i stwierdziłam, że można sporo wykorzystać

Książka (1962)

• Autor Ken Kesey - szaleniec, narkoman, hippis, słynął z poddania się elektrowstrząsom tylko po to, żeby sprawdzić, jakie to uczucie. 
• narracja pierwszoosobowa wodza Bromdena

Film (1975)

• reżyser: Milos Forman - czeskie pochodzenie
• nagrody: pięć Oskarów w najważniejszych kategoriach, Złoty Glob, BAFTA

Komentarz:Jedni twierdzą, że film jest idealnym odwzorowaniem książki. Inni dodają, że jedynie postać siostry Ratched była niedobrana pod względem wyglądu. Jeszcze kolejni dodają, że zabranie pierwszoosobowej narracji odbiera cały urok i przekaz powieści (sam Kesley nie ukrywał niezadowolenia z tego powodu).

Konteksty:

• stosunek do ludzi psychicznie chorych
• walka o godność
• niejednoznaczna definicja normalności
• walka z systemami
• antybohater
  R.P. McMurphy - jeden z najlepszych przykładów w literaturze i filmie
• filozofia kamiennej twarzy
  pokuszę się o porównanie zachowania siostry Ratched do podmiotu trenów Kochanowskiego, który wyznawał filozofię kamiennej twarzy i w pewnym momencie przegrał walkę pozwalając ciału na ujawnienie emocji, uczuć...
• podejmowanie prób i satysfakcja mimo klęski
  mam tu na myśli scenę z kranem, który rzekomo McMurphy miał podnieść. Po nieudanej próbie na ironiczne spojrzenia i pomruki odpowiada z satysfakcją "przynajmniej próbowałem" 
• morał - dobro ogółu powinno być przedkładane nad dobro własne
• empatia
• śmiech i łzy

Zachęcam do obejrzenia filmu, ale także do przeczytania książki - sama się już za nią zabrałam :)

Anafora

• inaczej epanafora
• celowe powtórzenie tego samego słowa bądź zwrotu na początku kolejnych segmentów wypowiedzi (wers, strofa, itd.)
• stosowana w poezji i oratorstwie; szczególnie popularna była w poezji barokowej, spotykana w prozie (nie w formie powtórzenia)
• funkcje:

- melodyczna - budowanie warstwy brzmieniowej utworu, nadanie rytmu
- podkreślanie, nadanie większego znaczenia

Danuta Wawiłow – "Szybko":

Szybko, zbudź się, szybko, wstawaj.

Szybko, szybko, stygnie kawa!

Szybko, zęby myj i ręce! (...)